به گزارش «پایگاه خبری – تحلیلی پیام ملّت» – زهره میرعیسی خانی: در قلب شهر زنجان، جایی که پویایی زندگی شهری با ریشه‌های عمیق فرهنگی در هم می‌آمیزد، ورزش زورخانه‌ای همچنان چون چراغی پرنور، میراث‌دار اصالت و مرام پهلوانی است. این ورزش، که بسیاری آن را صرفاً ترکیبی از حرکات بدنی باستانی می‌پندارند، در واقع مکتبی اخلاقی است که هر حرکت آن با نیتی مقدس و هر آهنگ آن با ذکری الهی همراه است.

مصطفی کرانی، مرشد و نایب‌رئیس هیئت ورزش‌های زورخانه‌ای زنجان، مردی است که عمر خود را وقف پاسداری از این مکتب کرده است. او که از سنین کودکی وارد این عرصه شده و مدارج مربیگری و داوری را نیز کسب کرده، نگاهی جامع و عمیق به جایگاه این ورزش در جامعه‌ی امروز دارد.

آیین آغازین: رخصت و تربیت گزینشی مربیان

کرانی با اشاره به ساختار سلسله‌مراتبی و مبتنی بر تقوا در ورزش زورخانه‌ای می‌گوید: برخلاف بسیاری از حوزه‌های آموزشی، مربی شدن در زورخانه نیازمند عبور از فیلترهای اخلاقی و اعتقادی است. در حقیقت، آموزش مربیگری در زورخانه بالاترین رتبه را دارد و مستلزم آشنایی کامل با تمام آداب و رسوم است. یک مربی باید ریتم‌های ورزشی، حرکات، و مهم‌تر از آن، ادب و منش این ورزش را کاملاً درونی کرده باشد.

نکته قابل تأمل در کلام کرانی، فرآیند «قلب» شدن مربیان است. او توضیح می‌دهد که انتخاب مربیان آتی، صرفاً مبتنی بر مهارت فنی نیست، بلکه ترکیبی از استعداد ورزشی، عمق اعتقادی و برخورداری از «صدای خوب» است. این گزینش سخت‌گیرانه نشان می‌دهد که زورخانه در پی یافتن حافظانی است که اصول اخلاقی را به نسل‌های بعد منتقل کنند. مربی، نه فقط برای آموزش فنون، بلکه برای الگوبودن در اخلاق انتخاب می‌شود.

اقتدا به سیره: آغاز ورزش با ذکر و ستایش

کرانی به نحوه‌ی شروع فعالیت مربیگری در میدان (زمین ورزش) اشاره کرد و عنوان نمود که ورزش زورخانه‌ای اصطلاحاً «اقتدا» محور است. او این موضوع را به یکی از محوری‌ترین مفاهیم فرهنگ زورخانه‌ای گره زد: در رسم ما، مربیگری با رخصت گرفتن از بزرگان و پیشکسوتان آغاز می‌شود. سپس، با «بسم الله الرحمن الرحیم» و حمد و ستایش خداوند، نوبت به یادکرد ائمه معصومین (ع) می‌رسد. این آئین، ورزش را از حالت صرفاً فیزیکی خارج کرده و آن را در حوزه‌ی سلوک روحانی قرار می‌دهد.

او می‌افزاید: این مقدمه، زمینه‌ساز ارتباط آهنگ‌ها و اشعار مورد استفاده در حین ورزش است. مرشد (که خود کرانی نیز در این جایگاه فعال است) با انتخاب غزلیات و قصاید پندآموز و حکمت‌آموز، نه تنها ورزشکار را از نظر فیزیکی گرم می‌کند، بلکه او را به تأمل در مفاهیم والای اخلاقی و عرفانی وامی‌دارد. اینجاست که «تَر و خوش» کردن ورزشکاران با اشعار دلنشین، تبدیل به ابزاری برای تهذیب نفس می‌شود؛ هدفی که به مراتب از صرفاً ساختن عضلات اهمیت بیشتری دارد.

مرام علی (ع): پیوند ناگسستنی با روح ایمان

کرانی در پاسخ به نسبت ورزش زورخانه‌ای با ساحت مقدس حضرت علی (ع)، تأکیدی مجدد بر هویت مذهبی و معنوی این ورزش کرد و اظهارمی‌کند: اعتقاد ما این است که این ورزش ملبس به نام مولا علی (ع) است. پیشکسوتان ما همواره این را به ما آموخته‌اند؛ به همین دلیل است که زورخانه را در بسیاری موارد «خانه مولا» می‌نامند.

کرانی به تفصیل به مفهوم “منش پهلوانی” می‌پردازد. این منش، استخراجی مستقیم از اخلاقیات و رفتارهای ائمه، به‌ویژه امیرالمؤمنین (ع) است. ورزشکار زورخانه تلاش می‌کند تا در مسیر عملی کردن این صفات باشد؛ هرچند که اذعان دارد دستیابی به کمال این سیره دشوار است. این سیره شامل گذشت، معرفت، احترام و عدالت‌خواهی است.

به طور کل، ورزش زورخانه‌ای کارکردی دوگانه دارد: آموزش فیزیکی (ورزش) و تزکیه روانی (روح ورزش). این بُعد دوم است که ورزشکار را متعهد به حفظ ادب، احترام به بزرگترها و دوری از نزاع‌های بیهوده می‌سازد. زورخانه تبدیل به مکانی می‌شود که در آن، جوانان یاد می‌گیرند چگونه خشم را مهار کنند و با متانت و معرفت با مشکلات برخورد نمایند.

تأثیر ورزش بر زندگی: صبر، استقامت و گل‌ریزان

تأثیر ورزش زورخانه‌ای بر زندگی شخصی کرانی بسیار عمیق بوده است. او اعتراف می‌کند که در ابتدا تصور می‌کرده این ورزش مشابه سایر ورزش‌هاست و تنها به یک ساعت تمرین بدنی محدود می‌شود، اما به سرعت متوجه شد که این آئین، بر اعتقاد، رفتار و جایگاه اجتماعی فرد تأثیر می‌گذارد.

صبر و استقامتی که این ورزش به انسان می‌دهد، در نوع خودش بی‌نظیر است. جاهایی که انسان به طور طبیعی عصبانی می‌شود، این ورزش به او می‌آموزد که خشم خود را نگه دارد و به جای تندی، آن را مدیریت کند.

اما یکی از زیباترین کارکردهای اجتماعی ورزش زورخانه که کرانی بر آن تأکید می‌کند، مسئله “درگیری با مشکلات ضعفا” است. او به رسم زیبای «گل‌ریزان» اشاره می‌کند؛ مکانیزمی که در آن افراد دارای مشکل یا نیازمند، مشکلات خود را با بزرگترهای حاضر در زورخانه مطرح می‌کنند و جمع با وسع خود به یاری آن‌ها می‌شتابد. این عمل نه تنها به نیازمندان کمک می‌کند، بلکه حس مسئولیت اجتماعی را در ورزشکاران نهادینه می‌سازد. کرانی با اطمینان خاطر، خانواده‌ها را تشویق به سوق دادن فرزندان به این ورزش می‌کند؛ تجربه‌ای که خود او را به فردی پایبند به اصول اخلاقی ساخته است.

احیای جایگاه در جامعه: نقش حمایتی رهبری و کمبود فضا

یکی از دغدغه‌های اصلی مربیان کنونی، وضعیت اقبال عمومی به ورزش پس از یک دوره رکود نسبی است. کرانی اذعان می‌کند که متأسفانه مدتی ورزش زورخانه‌ای در جامعه و صنف مورد توجه کافی قرار نگرفت، اما ورق برگشت:

«بعد از حمایت‌های مقام معظم رهبری و توصیه ایشان به جوانان، و همچنین نمایش فعالیت‌ها در صدا و سیما، شاهد یک خیزش مجدد بودیم. علاقه‌مندی مردم چنان زیاد شده که متأسفانه زورخانه‌های موجود دیگر کشش این جمعیت را ندارند.»

او وضعیت زنجان را مصداق این رشد می‌داند. دو زورخانه‌ی فعال در مناطق جنوبی شهر (چهارراه پایین و باشگاه حیدریان در خیابان ضیایی)، دیگر توان پاسخگویی به مراجعین روزافزون را ندارند. این کمبود فضا، زنگ خطری برای مسئولین است که باید در مناطق پرجمعیت‌تر مانند گلشهر، پونک و زیباشهر، زیرساخت‌های جدیدی ایجاد کنند تا پتانسیل موجود هدر نرود.

نکته مهم دیگر، دامنه‌ی سنی گسترده این ورزش است؛ از بچه پنج ساله تا ورزشکار هفتاد، هشتاد ساله. این بازه‌ی سنی وسیع، تضمین‌کننده‌ی تداوم جمعیت فعال در باشگاه‌هاست و نشان می‌دهد که زورخانه برای هر سن و سالی، برنامه‌ای برای سلامت جسم و روان دارد.

آمار رشد ورزشکاران

کرانی اظهار می‌کند که هیئت رئیسه جدید حدود سه ماه پیش فعالیت خود را آغاز کرده و در این مدت کوتاه، آمار ثبت‌نامی ورزشکاران در سطح سامانه فدراسیون از مرز ۲۰۰ نفر عبور کرده است. او افزود: «تعداد ورزشکاران بیمه‌شده کم بود، اما با تأکید بر این موضوع، تنها در شهر زنجان موفق شدیم حدود ۱۲۰ نفر را به آمار بیمه‌شدگان اضافه کنیم. در مجموع، آخرین آمار بیمه ورزشی ورزشکاران استان، حدود ۳۰۰ نفر تخمین زده می‌شود.»

پیوند مربی و شاگرد فراسوی پیوند خونی

کرانی بر نقش بنیادین رابطه‌ی مربی و شاگرد و اهمیت اخلاق‌مردی تأکید کرد و این رابطه را گاهی از رابطه‌ی والدین با فرزند نیز عمیق‌تر دانست:من به عنوان مربی، دیده‌ام که والدین گاهی از کنترل فرزندانشان باز می‌مانند و ما را برای گفتگو با فرزندشان فرا می‌خوانند تا مشکلات رفتاری، درسی یا اخلاقی حل شود. ورزشکاران زورخانه‌ای برای حرف مربی ارزش قائل‌اند.

این پیوند صمیمی، حوزه‌های مختلف زندگی ورزشکار را در بر می‌گیرد؛ از درس خواندن تا رعایت ادب در جمع. مربیان زورخانه امروز، با هماهنگی با خانواده‌ها، تبدیل به بخشی از نظام تربیتی غیررسمی شده‌اند. کرانی همچنین به یک بار عاطفی مهم اشاره می‌کند: گاهی اوقات ورزشکاران نمی‌توانند خواسته‌های حساس خود، مانند نیاز به فیزیوتراپی یا مشکلات سلامتی دیگر را به والدین منتقل کنند، اما این امر را با مربی خود در میان می‌گذارند. احساس خوب مربی از حل مشکل خانواده و ورزشکار، انگیزه مضاعفی برای ادامه راه است.

کرانی اظهار می‌کند که ورزش زورخانه‌ای در زنجان، صرفاً حفظ یک سنت نیست؛ آن یک فرایند پویا و در حال رشد برای تولید شهروندانی با مرام پهلوانی و منش علوی است، که در مواجهه با چالش‌های دنیای مدرن، سپر دفاعی خود را بر پایه‌ی ادب و معرفت استوار کرده‌اند.

چشم‌انداز حضور بانوان: امید به طرح‌های مدون

کرانی با تأیید اینکه در حال حاضر فعالیت رسمی بانوان با محدودیت‌هایی مواجه است، خبر داد که این موضوع به طور جدی در سطح فدراسیون پیگیری می‌شود: در حال حاضر کارگروه‌هایی در فدراسیون فعال هستند تا نحوه‌ی مشارکت خانم‌ها در این ورزش بررسی شود. ما امیدواریم با پیشرفت کار این کارگروه‌ها، محدودیت‌ها مرتفع شود. تا آخرین اطلاعاتی که بنده دارم، حتی طرح لباس‌هایی که بانوان برای ورزش و دورخوانی می‌توانند استفاده کنند نیز مشخص شده است.

وضعیت کنونی

کرانی در خصوص وضعیت کنونی حضور بانوان در زورخانه‌ها تأکید کرد: فعلاً برای خانم‌ها مجوز فعالیت ورزش زورخانه‌ای به صورت قانونی و رسمی از سوی فدراسیون ابلاغ نشده است. آن‌ها می‌توانند به عنوان تماشاگر در جشن‌ها و باشگاه‌ها حضور داشته باشند. اگرچه در برخی استان‌های کشور مانند یزد، فارس و اصفهان، فعالیت‌هایی در جمع‌های کاملاً زنانه صورت می‌گیرد، اما هنوز مصوبه رسمی فدراسیون برای شروع فعالیت رسمی وجود ندارد.